Handpan onderhouden: schoonmaken, olie en opbergen

Een handpan onderhouden komt neer op een paar eenvoudige handelingen: na elke sessie afnemen met een zachte doek, af en toe een flinterdun laagje beschermende olie aanbrengen en hem opbergen waar vocht, hitte en stoten hem niet kunnen raken. Houd je je daarnaast aan twee gouden regels (zacht spelen en het instrument nooit in de zon laten liggen), dan geef je hem de beste kans om lang zijn glans en zijn zuivere stemming te behouden. Hier lees je stap voor stap hoe je dat doet.

Waarom onderhoud van je handpan belangrijk is

Een handpan is een nauwkeurig gestemd instrument van staal. Hij heeft twee grote vijanden:

• corrosie: zweet, luchtvochtigheid, zeelucht of vingerafdrukken kunnen na verloop van tijd vlekken of roest veroorzaken, vooral bij bepaalde staalsoorten;
• ontstemming: een stoot, een val, te harde aanslagen of grote temperatuurschommelingen kunnen een toon uit stemming brengen.

Het goede nieuws: met een paar vaste gewoonten verklein je die risico's flink.

Weet van welk materiaal je handpan is

Kijk eerst op de productpagina of in de handleiding waarvan je instrument gemaakt is, want daar hangt het onderhoud van af:

• Genitreerd staal: dit is beschermd door een oppervlaktebehandeling, maar blijft gevoelig voor vocht en moet regelmatig geolied worden. Verkleuring of kleine oranje puntjes wijzen op beginnende corrosie: pak dat snel aan.
• Roestvrij staal: dit is beter bestand tegen corrosie, en een lichte kleurverandering na verloop van tijd is normaal. Regelmatig schoonmaken blijft wel aan te raden.
• Gekleurde afwerkingen (goud, brons, blauw, zwart…): volg in de eerste plaats de aanbevelingen die bij het instrument zijn geleverd, vooral wat betreft de middelen die je mag gebruiken.

Twijfel je? Vraag dan eerst advies aan de klantenservice voordat je een middel aanbrengt.

Je handpan schoonmaken na elke sessie

Dit is de belangrijkste handeling, en ze kost je maar dertig seconden:

1. Speel met schone, droge handen, zonder handcrème, en doe ringen, armbanden en je horloge af.
2. Neem na het spelen het hele oppervlak af met een zachte, droge microvezeldoek, aan de boven- en onderkant, vooral op de plekken waar je handen hebben gelegen.
3. Gebruik nooit water, huishoudelijke schoonmaakmiddelen, glasreiniger of schuurmiddelen: die kunnen roest in de hand werken of het oppervlak beschadigen.
4. Bij hardnekkige vlekken probeer je het eerst alleen met de microvezeldoek. Helpt dat niet, gebruik dan uitsluitend het middel dat in de handleiding van je instrument wordt aanbevolen.

Je handpan oliën: wanneer en hoe

Olie vormt een flinterdunne beschermlaag die het contact tussen metaal en vocht beperkt. Dat is vooral belangrijk bij handpans van genitreerd staal.

Welke olie gebruik je?

Kies een beschermende olie die speciaal voor handpans bedoeld is, of de olie die de maker van je instrument aanbeveelt. Vermijd spijsolie, die ranzig en kleverig kan worden, en ook kruipolie, oplosmiddelen en andere producten die daar niet voor bedoeld zijn.

Hoe vaak?

Er is geen vaste regel. Veel spelers oliën hun handpan om de paar weken: vaker als ze veel spelen of in een vochtige streek of aan zee wonen, minder vaak bij een instrument van roestvrij staal. Volg vooral de handleiding van je instrument.

Zo pak je het aan

1. Maak het oppervlak eerst schoon met een droge doek.
2. Doe een paar druppels olie op een schone doek, in plaats van rechtstreeks op het instrument.
3. Verdeel de olie in een flinterdun laagje over het hele oppervlak: boven, onder en langs de rand.
4. Laat het een paar minuten intrekken en veeg het overschot daarna weg met een droge doek. Het oppervlak moet beschermd zijn, niet vettig.

Je handpan goed opbergen

• In zijn tas of koffer, beschermd tegen stof en kleine stoten.
• In een droge ruimte met een gematigde temperatuur, uit de buurt van radiatoren, ramen in de volle zon, de badkamer of een vochtige kelder.
• Stevig en stabiel, nooit wankel op een plek waar hij kan vallen of omgestoten kan worden.
• Met een zakje silicagel in de tas als je in een vochtig klimaat woont.
• Zonder er iets op te zetten. Een handpan is geen boekenplank!

Vervoer en temperatuur: de juiste voorzorgsmaatregelen

• Laat je handpan nooit in een auto in de zon liggen. Hitte kan de stemming aantasten, en donkere afwerkingen warmen in de zon bovendien sneller op.
• Vermijd plotselinge temperatuurwisselingen. Kom je van de kou in de warmte, laat het instrument dan in zijn tas tot het op kamertemperatuur is: zo beperk je condens op het metaal.
• Buiten speel je in de schaduw, uit de regen en het opwaaiende zeewater, en neem je het instrument direct na het spelen af.
• Tijdens het vervoer blijft hij in zijn tas, en zet je hem nooit rechtstreeks op een harde vloer.

Je onderhoudsroutine in één oogopslag

Fouten die je absoluut moet vermijden

• Hard slaan, met je nagels of met een voorwerp (mallet, drumstok). Een handpan speel je zacht, met je vingertoppen: in ons artikel over handpantechnieken lees je hoe je de juiste aanslag vindt.
• Spelen met ringen of armbanden om.
• Hem in de zon, in een hete auto of bij een warmtebron laten liggen.
• Hem schoonmaken met water of een huishoudelijk schoonmaakmiddel.
• Hem zonder tas op een vochtige plek bewaren.
• Hem op zijn tonen neerleggen of er spullen op stapelen.
• Hem uitlenen aan iemand die het instrument niet kent, zonder eerst de juiste aanslag te laten zien.

Wat te doen als…

… er een klein roestvlekje verschijnt?

Wees er vroeg bij: neem de plek af en breng daarna een dun laagje olie aan. Blijft de vlek of wordt hij groter, neem dan contact op met de klantenservice voordat je iets schurends gebruikt, want dat kan het oppervlak beschadigen.

… een toon vals lijkt te klinken?

Probeer hem nooit zelf te corrigeren: een handpan stemmen is specialistenwerk. Neem contact op met de verkoper en beschrijf om welke toon het gaat, het liefst met een korte geluidsopname. Bij een gebrek geldt de wettelijke garantie van 2 jaar.

Wat je moet onthouden

• Na elke sessie: een droge microvezeldoek over het hele oppervlak.
• Regelmatig: een dun laagje geschikte beschermende olie, afhankelijk van de handleiding en het materiaal.
• Nooit water, huishoudelijke schoonmaakmiddelen of schuurmiddelen.
• Opbergen in de tas, droog, uit de buurt van hitte en zon.
• Speel zacht en zonder sieraden: ook dat is onderhoud.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet je een handpan schoonmaken?

Na elke sessie even afnemen met een droge doek. Oliën doe je om de paar weken, afhankelijk van het materiaal, je klimaat en de handleiding van het instrument.

Kun je buiten handpan spelen?

Ja, met een paar voorzorgsmaatregelen: in de schaduw, uit de regen en het opwaaiende zeewater, en zonder dat het instrument in de zon opwarmt. Neem hem direct na het spelen af.

Welke olie gebruik je voor een handpan?

Een beschermende olie die speciaal voor handpans bedoeld is, of de olie die de maker aanbeveelt. Vermijd spijsolie en kruipolie.

Moet je een handpan regelmatig laten bijstemmen?

Nee, dat hoort niet bij het gewone onderhoud. Speel je zacht en berg je hem goed op, dan is er geen reden om in te grijpen. Lijkt een toon te veranderen, neem dan contact op met de verkoper.

Een goed onderhouden handpan gaat lang met je mee. Je vindt de jouwe in onze Handpan-collectie; en om vanaf het begin de juiste aanslag te leren, start de gratis handpan-videocursus die bij elke handpan hoort met aanslag en dynamiek: 69 lessen in 9 hoofdstukken, ruim 5 uur les. De video's zijn in het Engels, Duits en Frans; een Nederlandse versie is er niet.